Jak wybrać buty do trailu?

W trailu, podobnie jak w każdej dyscyplinie biegowej, buty zajmują centralne miejsce w wyposażeniu zawodnika. To jedyny element sprzętu, który ma bezpośredni kontakt z podłożem, często nierównym, a nawet agresywnym. Kamienie, błoto, trawa, korzenie, kurz, żwir, asfalt: różnorodność tras to jedna z najważniejszych cech trailu, a producenci obuwia starają się odpowiadać na potrzeby biegaczy, specjalizując poszczególne modele i oferując coraz więcej „wbudowanych technologii”.

Zanim szczegółowo omówimy poszczególne kryteria wyboru, warto zrozumieć, że nie istnieje jedna idealna, uniwersalna para. Każdy biegacz jest inny pod względem fizjologicznym (kształt stopy, masa ciała, rodzaj kroku), ma własny sposób trenowania (częstotliwość treningów, mniej lub bardziej techniczny teren, pokonywane dystanse) i odmienne preferencje. Model idealny dla jednej osoby może okazać się niewygodny dla innej. Aby jednak znaleźć parę najlepiej dopasowaną do siebie w danym momencie (preferencje, sposób biegania i stopy mogą się zmieniać), warto przeanalizować kilka kryteriów.

Kryterium nr 1: komfort

To absolutny priorytet! Najgorsze, co może spotkać biegacza, to ból stóp. Już podczas przymierzania trzeba poczuć rzeczywisty komfort wewnątrz buta. Oczywiście zdarzają się wyjątki: niektóre modele na początku mogą wydawać się dość sztywne albo powodować otarcia podczas pierwszych treningów, by później zmięknąć i stać się bardzo wygodne. To jednak rzadkie przypadki, które warto rozpoznać, korzystając między innymi z testów publikowanych przez media oraz opinii sprzedawców w specjalistycznych sklepach.

Kryterium nr 2: stabilizacja

Jedną z najważniejszych cech buta trailowego jest stabilizacja stopy. Stopa powinna zachować pewną swobodę, by prawidłowo pracować, ale nie może przesuwać się w bucie do przodu i do tyłu ani na boki. Na technicznych odcinkach brak odpowiedniego trzymania oznacza niestabilność i utratę pewności, a w najgorszym razie skręcenie kostki. O precyzji dopasowania decydują fit (szerokość i kształt) oraz system sznurowania. Rozwiązania takie jak Quicklace® firmy Salomon czy Boa® pozwalają bardzo dokładnie wyregulować but, bez luzowania się sznurówek w trakcie biegu. Optymalna stabilizacja daje pewne trzymanie stopy, umożliwia bezpieczne i precyzyjne lądowanie, a jednocześnie nie uciska stopy.

Kryterium nr 3: trakcja

Za trakcję odpowiada tak zwany grip, czyli układ bieżnika: gęstość, kształt i rozmieszczenie klocków. Im głębsze klocki, tym lepiej sprawdzają się w błocie, podczas gdy niższy bieżnik jest zazwyczaj bardziej odpowiedni na suchy teren. Trzeba też zwrócić uwagę na zdolność podeszwy do oczyszczania się z błota. Jeśli ziemia zostaje między klockami, but traci trakcję, a do tego staje się całkiem sporym ciężarem do noszenia!

Kryterium nr 4: przyczepność

To kluczowy parametr na mokrym terenie. Przyczepność oznacza zdolność podeszwy do utrzymania się na wilgotnych nawierzchniach, na przykład na skale spłukanej deszczem. W sklepie trudno rzetelnie ją sprawdzić podczas przymierzania, ale odpowiedzi mogą przynieść testy dostępne w specjalistycznej prasie. Biegacze poruszający się głównie po leśnych ścieżkach, z niewielką liczbą kamieni i bez większego ryzyka poślizgu, powinni skupić się na komforcie i trakcji, a niekoniecznie na przyczepności.

Kryterium nr 5: ochrona

Trail w terenie górskim prowadzi biegacza po nawierzchniach, które potrafią być naprawdę wymagające. Buty muszą być wtedy odpowiednio wzmocnione, by chronić stopę. Jeśli regularnie biegasz w górach, warto zwrócić uwagę na kilka ich elementów:

• Osłonę palców z przodu, najczęściej wykonaną z mniej lub bardziej grubej wstawki z tworzywa

• Boczne wzmocnienia, często pokryte warstwą tworzywa

• Wzmocnienie pięty, zazwyczaj dość sztywne

• Podeszwę, której grubość i amortyzacja w różnym stopniu izolują stopę od podłoża

But trailowy nie musi być buldożerem, ale powinien pozwalać przedzierać się przez skalisty teren bez obaw o obicia stóp. To, jak dużej ochrony potrzebujesz, zależy od sposobu biegania. Szybkie trasy po leśnych ścieżkach nie wymagają mocno zabezpieczonego obuwia.

Kryterium nr 6: amortyzacja

To jedno z najbardziej indywidualnych kryteriów. Rynek butów trailowych oferuje wszystko: minimalizm (barefoot), maksymalizm (oversize), płytki i pełne karbonowe, żele, poduszki powietrzne, wyjątkowo sprężyste pianki… Technologii opracowanych przez producentów jest tak wiele, że łatwo się w tym wszystkim pogubić. Jedna rada: nie ulegaj modzie i przede wszystkim słuchaj własnych preferencji!

Biegacze, którzy lubią czuć podłoże, powinni wybrać raczej niską amortyzację. Z kolei trailowiec, który chce być wyraźnie odizolowany od podłoża, powinien skierować się w stronę większej amortyzacji lub lepszego filtrowania nierówności (niska amortyzacja również może niemal całkowicie wygładzać odczuwanie terenu). Sprężystość, łatwość przetaczania stopy, miękkie lub twarde lądowanie… każdy musi sam przekonać się, co najlepiej mu odpowiada. Im więcej modeli przetestujesz, tym dokładniej określisz swoje preferencje. Nie wahaj się przymierzać kilku par o różnej charakterystyce, by sprawdzić odmienne odczucia. 

Kryterium nr 7: drop

Drop to różnica wysokości między piętą a przodostopiem. Zwolennicy minimalizmu promują drop równy zero, który ma sprzyjać naturalnemu krokowi, ponieważ stopa znajduje się wtedy płasko, jak przy chodzeniu boso. Większość butów ma jednak drop od 4 do 8 milimetrów. Poza innymi odczuciami trzeba pamiętać, że niski drop mocniej rozciąga łydkę i ścięgno Achillesa. Jeśli masz w tym obszarze problemy, zachowaj ostrożność! Niezależnie od sposobu biegania, przejście na niższy drop powinno odbywać się stopniowo, przez kilka tygodni, a nawet miesięcy.

Nie myl dropu ze stackiem! Stack oznacza wysokość podeszwy pod piętą, czyli odległość między stopą a podłożem. Obejmuje on warstwy podeszwy zewnętrznej, pianek amortyzujących oraz wkładki. Można więc mieć zerowy drop i jednocześnie wysoki stack. 

Kryterium nr 8: waga

Buty trailowe często ważą więcej niż modele do biegania po asfalcie, ponieważ są mocniej wzmocnione. Mimo to, podobnie jak w wielu innych dyscyplinach, producenci starają się ograniczać ich masę. Wiadomo przecież, że ciężar umieszczony na końcach kończyn, czy to na stopach, czy na dłoniach, zwiększa wydatek energetyczny. Waga może być uzasadnionym kryterium wyboru, ale nie powinna całkowicie dyskwalifikować danego modelu. Przymierzaj, sprawdzaj odczucia i wyrób sobie własną opinię, nie przywiązując zbyt dużej wagi do liczby na metce. Czasem model wydaje się lekki, choć w rzeczywistości waży więcej niż inne!

Kryterium nr 9: rozmiar

Na nierównych trasach stopa mocno pracuje wewnątrz buta. Podczas zbiegu przesuwa się do przodu. Każdy, kto popełnił błąd i wybrał zbyt ciasny rozmiar, wie, czym to grozi: brak zapasu szybko kończy się czarnymi paznokciami! Zazwyczaj zaleca się wybranie rozmiaru większego niż ten noszony na co dzień, tak aby z przodu pozostało wystarczająco dużo miejsca i by uniknąć mikrourazów palców podczas zbiegów.

Uwaga: rozmiary, choć teoretycznie uniwersalne, różnią się między producentami! Zawsze przymierzaj buty przed zakupem i sprawdź zarówno rozmiar większy, jak i mniejszy od tego, który wydaje ci się właściwy. Dzięki temu łatwiej porównasz obie opcje i wybierzesz tę naprawdę najlepiej dopasowaną.

Kryterium nr 10: cena

Cena bywa myląca, bo najdroższy but nie zawsze jest najlepiej dopasowany, najtrwalszy czy najbardziej wydajny. Oczywiście pozostaje ona ważnym kryterium wyboru, szczególnie gdy budżet nie jest nieograniczony. Rynek obuwia biegowego od kilku lat wyraźnie drożeje, między innymi za sprawą spektakularnego wzrostu cen po pojawieniu się karbonu. Warto jednak pamiętać, że najbardziej zaawansowany technologicznie but nie sprawi, że zaczniesz biegać szybciej.

Niektóre duże sieci sportowe rozwinęły prawdziwą specjalizację w obuwiu trailowym i oferują naprawdę ciekawe modele w bardzo konkurencyjnych cenach. Warto też korzystać z wyprzedaży i przeglądać ogłoszenia, by znaleźć używaną parę. Trzeba jednak dokładnie sprawdzić stan produktu z drugiej ręki, ponieważ pianki szybko się zużywają.