Podbiegi i zbiegi w trailu: czym jest nachylenie terenu?

Każdy zna znaki drogowe informujące o nachyleniu niebezpiecznego zjazdu albo podjazdu na przełęcz. Kolarze zwracają na te dane szczególną uwagę, zwłaszcza podczas podjazdów, bo nachylenie drogi w dużej mierze decyduje o skali trudności. W trailu ten parametr ma kluczowe znaczenie: spowalnia tempo przemieszczania się i wpływa na moment przejścia z biegu do marszu, a także na użycie kijków. Coraz więcej zegarków GPS podaje tę informację, co ułatwia lepsze zarządzanie wysiłkiem. Mimo znaczenia nachylenia wiele osób wciąż nie wie, jak się je oblicza, a przede wszystkim myli procenty ze stopniami.

Jak obliczyć nachylenie w procentach między dwoma punktami?

Potrzebne są dwie wartości:

• Odległość w poziomie między punktami A i B;

• Różnica wysokości między punktami A i B.

Na znakach drogowych nachylenie podaje się w procentach. Stosuje się następujący wzór:

Nachylenie w procentach = (różnica wysokości między A i B / całkowita odległość między A i B) × 100

Przykładowo kilometr pionowy Grand Serre w Isère uznaje się za jeden z najbardziej stromych kilometrów pionowych na świecie: 1000 m przewyższenia na odcinku 1,8 km. Obliczenie nachylenia wygląda tak:

(1000 / 1800) × 100 = 55,5

Średnie nachylenie kilometra pionowego Grand Serre wynosi więc 55,5%, co oznacza, że na każde 100 metrów pokonanego dystansu przypada 55,5 metra podejścia. Innymi słowy: na każdy pokonany metr wznosimy się o 55,5 centymetra. To naprawdę piekielnie stromy odcinek!

Czym różnią się stopnie nachylenia?

Choć do opisywania nachylenia najczęściej używa się procentów, czasem spotkamy się także ze stopniami. A stopnie to zupełnie co innego niż procenty. Jeśli matematyka nie jest waszą mocną stroną, trzymajcie się mocno, bo pojawi się kilka pojęć z trygonometrii, które przypomną wam szkolne czasy!

Nachylenie w stopniach = tangens kąta wzniesienia wyrażonego w stopniach × 100

Żeby zrozumieć ten wzór, przyda się prosty schemat.

Punkt B to podstawa wzniesienia, które trzeba pokonać, na przykład start kilometra pionowego Grand Serre. Punkt A znajduje się na szczycie podejścia, czyli na mecie kilometra pionowego, na wierzchołku góry.

Wartość L oznacza dystans, który trzeba pokonać między startem a metą biegu, czyli 1,8 km. Wartość h to z kolei przewyższenie, które trzeba pokonać między punktami B i A, czyli 1000 m.

Wartość ⍺ odpowiada kątowi, jaki nachylenie tworzy z płaszczyzną poziomą. Aby go obliczyć, trzeba wyznaczyć wartość l, czyli odległość w poziomie między B i A.

Jeśli znamy nachylenie w procentach, możemy określić kąt wyrażony w radianach, korzystając z funkcji arcus tangens (tak, robi się trochę skomplikowanie):

Nachylenie wyrażone w stopniach = arctan (przewyższenie / odległość w poziomie)

Zgubiliście się? Spokojnie, nie trzeba mieć za sobą studiów matematycznych, żeby zrozumieć najważniejsze kwestie.

• Nachylenie można wyrażać w procentach albo w stopniach.

• Nachylenie 55% nie odpowiada nachyleniu 55 stopni. Przypomnijcie sobie lekcje geometrii: kąt 90 stopni jest kątem prostym, więc nachylenie 90 stopni oznacza pionową ścianę. Żeby ją pokonać, trzeba będzie zamienić buty trailowe na uprząż i linę!

• W internecie dostępne są przeliczniki, które pozwalają zamienić nachylenie wyrażone w procentach na stopnie.

• Stopnie nie są zbyt często używane do opisywania nachylenia, ale jeśli się z nimi spotkacie albo będziecie rozmawiać o podejściu, nie mylcie już procentów ze stopniami! Najprościej? O podbiegu lub zbiegu mówcie zawsze w procentach. Unikniecie błędów i każdy was zrozumie!