Ο «μαραθώνιος» των μοναχών του όρους Hiei και οι χίλιες μέρες πορείας

Χίλιες μέρες πορείας, καθημερινές διαδρομές που μπορούν να ξεπεράσουν τις αρκετές δεκάδες χιλιόμετρα, απότομα μονοπάτια, αναχωρήσεις μέσα στη νύχτα και μια σιδερένια πειθαρχία που απλώνεται σε επτά χρόνια: το kaihōgyō έχει όλα τα συστατικά μιας σύγχρονης ιστορίας αντοχής. Κι όμως, οι άνδρες που περνούν από αυτές τις δοκιμασίες δεν επιδιώκουν να σπάσουν σωματικά ή αθλητικά όρια, αλλά πνευματικά. Στην Ιαπωνία τούς λένε «μοναχούς μαραθωνοδρόμους». Το kaihōgyō είναι μια μορφή άσκησης του βουδισμού Τεντάι, της ιαπωνικής εκδοχής του βουδισμού. Ο μοναχός, ο gyōja, ακολουθεί μια ιερή διαδρομή και σταματά μπροστά σε ναούς, ιερά, δέντρα, πηγές ή τόπους μνήμης, για να τελέσει τελετουργικές κινήσεις και να απαγγείλει προσευχές. Για να καταλάβει κανείς αυτή την παράδοση, πρέπει να γυρίσει στην ιστορία ενός βουνού.

Το όρος Hiei, σκηνικό της άσκησης

Η ιστορία του kaihōgyō συνδέεται με εκείνη του όρους Hiei, βορειοανατολικά της παλιάς αυτοκρατορικής πρωτεύουσας, του Κιότο. Η μονή Enryaku-ji είναι το κυριότερο κέντρο του βουδισμού Τεντάι στην Ιαπωνία. Η σχολή αυτή, που ιδρύθηκε στις αρχές του 9ου αιώνα από τον Saichō, δίνει μεγάλη βαρύτητα στον διαλογισμό, στη μελέτη των κειμένων και στις ασκητικές πρακτικές. Με το πέρασμα των αιώνων, το βουνό γίνεται σταδιακά σημαντικός τόπος θρησκευτικής μόρφωσης. Σε αυτή την παράδοση, η σωματική προσπάθεια δεν είναι αυτοσκοπός, αλλά πειθαρχία που στοχεύει να μεταμορφώσει τον ασκούμενο. Η ίδια η πορεία είναι θρησκευτική πράξη. Ανάμεσα στον 12ο και τον 14ο αιώνα, τα προσκυνήματα οργανώνονται γύρω από τις τρεις παγόδες του όρους Hiei, πριν επεκταθούν σε ολόκληρο το βουνό. Από τα τέλη του 16ου αιώνα, η πρακτική δομείται γύρω από τον κύκλο που παραμένει ο πυρήνας του σημερινού kaihōgyō.

Το 1571, ο ιαπωνικός στρατός ισοπεδώνει το συγκρότημα Enryaku-ji για να χτυπήσει την επιρροή των θρησκευτικών. Η καταστροφή οδηγεί στην απώλεια πολλών εγγράφων, αλλά η παράδοση συνεχίζεται. Με τους αιώνες, το kaihōgyō διατηρείται ως απαιτητική πρακτική που περνά από γενιά σε γενιά μέσα στις μοναστικές γραμμές. Ο μοναχός Sakai Yūsai, γεννημένος το 1926, έγινε μία από τις πιο γνωστές μορφές της σύγχρονης πρακτικής, έχοντας ολοκληρώσει δύο κύκλους των χιλίων ημερών. Το 1995 είχε συναντήσει τον Πάπα Ιωάννη Παύλο Β΄. Υπάρχουν πολλά κείμενα που περιγράφουν τη ζωή όσων επέλεξαν αυτόν τον δρόμο. Η σχέση με τον πόνο και τη θυσία είναι κεντρική. Και όπως συχνά στην Ιαπωνία, η αποτυχία δεν είναι επιλογή, ή αλλιώς το τίμημα είναι το χαρακίρι, τουλάχιστον στις λαϊκές αφηγήσεις… Στη σκέψη του Τεντάι, οι προσευχές των μοναχών στρέφονται προς τα δέντρα, τους βράχους, τις πηγές, προς τον φυσικό κόσμο. Η άσκηση νοείται ως πρακτική μποντισάτβα, που αναζητά το καλό των όντων. Το kaihōgyō φυσικά δεν προσφέρει ούτε αθλητική γραμμή τερματισμού ούτε νίκη επί αντιπάλου.

Χίλιες μέρες, επτά χρόνια και χιλιάδες χιλιόμετρα

Ας πιάσουμε τους αριθμούς αυτής της εξαιρετικά απαιτητικής θρησκευτικής άσκησης. Το πιο γνωστό νούμερο του kaihōgyō είναι οι χίλιες μέρες πορείας. Στην πιο απαιτητική του μορφή, η δοκιμασία ακολουθεί ένα παραδοσιακό πρόγραμμα κατανεμημένο σε επτά χρόνια. Το ημερολόγιο εναλλάσσει περιόδους εκατό και διακοσίων ημερών, ενώ η ημερήσια απόσταση μεγαλώνει όσο προχωρά ο μοναχός. Η δυσκολία βρίσκεται στην επανάληψη και στην προσήλωση μέσα στον χρόνο. Η παράδοση προβλέπει εκατό μέρες πορείας σε καθένα από τα τρία πρώτα χρόνια και διακόσιες τον χρόνο στο τέταρτο και στο πέμπτο. Το έκτο έτος περιλαμβάνει εκατό μέρες σε μεγαλύτερη διαδρομή, πριν από ένα έβδομο έτος με νέα φάση εκτεταμένης πορείας γύρω από το όρος Hiei και το Κιότο, και στη συνέχεια άλλες εκατό μέρες στον ορεινό κύκλο. Η αρχική διαδρομή αναφέρεται συνήθως στα 30 χιλιόμετρα την ημέρα. Στο έκτο έτος, η ημερήσια απόσταση πλησιάζει τα 60 χιλιόμετρα, αν όχι περισσότερα… Το συνολικό άθροισμα είναι τεράστιο. Ορισμένες εκτιμήσεις που κυκλοφορούν στη βιβλιογραφία για τους μοναχούς μαραθωνοδρόμους ξεπερνούν τα 30.000 χιλιόμετρα.

© Wikipedia

Η ερευνήτρια Catherine Ludvik, που έχει μελετήσει τη θρησκευτική ιστορία της Ιαπωνίας, κατέγραφε το 2006 49 ολοκληρώσεις του κύκλου των χιλίων ημερών από το 1585, χρονιά από την οποία η τεκμηρίωση γίνεται πιο πλούσια. Η δυσκολία δεν περιορίζεται στην πορεία, όπως καταλαβαίνετε. Μετά από περίπου επτακόσιες μέρες, το πρόγραμμα προβλέπει ένα καταφύγιο απομόνωσης, το dōiri, όπου ο μοναχός μένει εννέα μέρες σε έναν ναό, χωρίς φαγητό, νερό και ύπνο, απαγγέλλοντας κείμενα και μάντρα. Υπάρχει ωστόσο και μια συλλογική διάσταση που η εικόνα του μοναχικού μοναχού τείνει να σβήνει. Αν ο μοναχός κάνει μόνος του μεγάλο μέρος της άσκησής του, αυτή στηρίζεται και σε πολλούς ανθρώπους σε όλη τη διάρκεια των διαδρομών, πιστούς, οδηγούς και απλούς συνοδούς.

Στις διαδρομές που διασχίζουν το Κιότο, μέλη λαϊκών αδελφοτήτων συμμετέχουν στην υποστήριξή του. Η βοήθεια αυτή δεν είναι λεπτομέρεια: υπενθυμίζει ότι η άσκηση διατηρεί δεσμό με μια κοινότητα.