Formaty biegów trailowych

Powiedzieć, że uprawia się trail, to trochę jak powiedzieć, że się biega. Owszem, regularnie zakładamy buty, ale na jaki dystans? Od momentu pojawienia się trail runningu we Francji na początku lat 2000. ten świat bardzo się zmienił. Dziś obejmuje całą masę formatów, w których osoby niewtajemniczone mogą się naprawdę pogubić. Wyjaśniamy niemal wszystko o różnych rodzajach biegów.

Bieg górski

Puryści mogą złapać się za głowę, widząc bieg górski włączony do rodziny trail runningu. Bieg górski jest bowiem znacznie starszy od trailu. Górale już kilkadziesiąt lat temu ścigali się górskimi szlakami, zwłaszcza w Szwajcarii, rzucając sobie wyzwania w stylu: „kto pierwszy na szczycie, ten wygrywa!”.

To bardzo atletyczna dyscyplina, nad którą pieczę sprawują krajowe i międzynarodowe federacje, a jej zasady są ściśle określone. Przykładowo, kijki są całkowicie zabronione. Francuska Federacja Lekkoatletyczna (FFA) podaje, że „biegi górskie należą do kategorii «biegów terenowych». Są to zawody rozgrywane w środowisku górskim, z minimum 500 metrów przewyższenia i różnicą wysokości między najniższym a najwyższym punktem wynoszącą co najmniej 300 metrów. Organizatorom zaleca się ograniczenie dystansu tak, aby najlepsi pokonywali go w czasie od 1 godziny do 1 godziny i 15 minut, zgodnie z «atletycznym» formatem tej dyscypliny organizowanej na poziomie światowym, a przede wszystkim unikanie niebezpiecznych odcinków i niestabilnego podłoża.”.

Krótki trail

Określenie „krótki” jest względne, szczególnie w ostatnich latach. Początkowo, według FFA, mianem krótkiego trailu określano zawody na dystansie od 21 do 41 km i z przewyższeniem przekraczającym 1000 m. Od pewnego czasu dystanse wyraźnie się wydłużają. Widać to choćby po krótkim trailu podczas mistrzostw świata w 2025 roku, który liczył bagatela 44,5 km i 3660 m przewyższenia! Krótki trail nie jest jednak „biegiem dla dzieci” w ramach zawodów, wręcz przeciwnie. To wymagający format, który wymaga wszystkich cech dobrego górala i dobrego biegacza, przy wysiłku skondensowanym do kilku godzin, od 2 do 5–6 godzin.

Długi trail

Na początku rozwoju tej dyscypliny FFA określała jako długi trail biegi na dystansie od 42 do 80 km. Ta nazwa obejmuje więc bardzo szeroką gamę zawodów, które nie wymagają wcale tych samych predyspozycji ani takiego samego treningu. Między maratrailem, czyli maratonem w terenie, a biegiem na 80 km jest przepaść! Siła mentalna, odporność fizyczna, zarządzanie odżywianiem i nawodnieniem, a także czas na trening to podstawowe elementy przygotowań do długiego trailu.

Ultra trail

Sama nazwa tego formatu pobudza wyobraźnię. Od razu myślimy o najbardziej mitycznych zawodach cyklu, UTMB®, i widzimy siebie w roli bohaterów górskich szlaków. Od lat obserwujemy kilometrową inflację w świecie trailu: trzeba biegać coraz dłużej na coraz trudniejszych trasach. 80, 100, 150, a nawet 250 km oraz 5000, 8000, 10 000, a nawet 15 000 m przewyższenia: dla fanów ultra, które jest jednocześnie modą, długofalowym trendem i specyficznym stanem ducha, nic nie jest wystarczająco trudne.

Tego typu zawody wymagają starannego przygotowania, którego nie wolno lekceważyć: bardzo dużej objętości treningowej i stalowej psychiki (często przegrywa się bieg, gdy głowa odmawia posłuszeństwa), dopracowanej strategii odżywiania i nawadniania oraz fizycznej zdolności do znoszenia bardzo długiego wysiłku (często ponad 20 godzin, zarwane noce...).

Trail miejski, czyli urban trail

To miejska wersja trailu, czasem krytykowana przez purystów, którzy uważają, że trail powinien być sportem wyłącznie terenowym. Tego typu biegi prowadzą zielonymi trasami przez parki, oferują nieoczywiste przejścia przez historyczne dzielnice, techniczne odcinki ze schodami i możliwość poznania miejskiego dziedzictwa. Trasy są zwykle dynamiczne i szybkie, dlatego wymagają rozwijania zręczności, szybkości i umiejętności ponownego rozpędzania się.

Do tej dużej rodziny urban trail można zaliczyć Ecotrail®, markę obejmującą cykl zawodów w Europie. Koncepcja opiera się na trasach miejskich, które w maksymalnym stopniu wykorzystują ścieżki, pozwalając uczestnikom biegać po naturalnym podłożu. Dystanse są bardzo zróżnicowane: od około 10 km do 80 km.

Skyrunning

Skyrunningiem zarządza Międzynarodowa Federacja Skyrunningu (ISF), założona w 2008 roku i mająca siedzibę we Włoszech, kolebce tej dyscypliny. Oficjalnie skyrunning został wymyślony w 1992 roku przez Mario Giacomettiego, którego credo było proste: „less cloud, more sky”. ISF definiuje skyrunning jako „bieg górski sięgający wysokości 2000 metrów lub ją przekraczający, w którym średnie nachylenie na całym dystansie wynosi 6%, a na co najmniej 5% całkowitego dystansu nachylenie sięga 30% lub więcej”. To formaty mocno górskie, eksponowane i wymagające, o wysokim stopniu techniczności. Stosunek dystansu do przewyższenia jest zazwyczaj bardzo wysoki.

Istnieje międzynarodowy cykl oraz krajowe cykle skyrunningu. ISF wyróżnia w ramach tej dyscypliny różne formaty, między innymi: Sky (20–49 km i minimum 1200 m przewyższenia), SkyUltra (50–99 km i co najmniej 3000 m przewyższenia), Vertical (pionowe podbiegi z przewyższeniem 1000 m i maksymalnie 5 km długości), SkySpeed (minimum 100 m przewyższenia i nachylenie co najmniej 33%). SkyMarathon oznacza biegi na co najmniej 30 km i z minimum 2000 m przewyższenia, w których zwycięzca osiąga metę w czasie krótszym niż 5 godzin. SkyRace to ogólna nazwa zawodów skyrunningowych liczących co najmniej 20 km i 1200 m przewyższenia.

Kilometrowy pion

Także tutaj wychodzimy nieco poza ścisłe ramy trail runningu, ponieważ kilometrowy pion, w skrócie KV, nie jest w pełnym znaczeniu tego słowa trailem. Koncepcja jest prosta: wytycza się prostą trasę pod górę, aż do uzyskania 1000 m przewyższenia. Kijki są dozwolone, a nachylenie jest zazwyczaj tak duże, że niemal się nie biegnie, a czasem nie biegnie się wcale. Do najbardziej stromych i najszybszych zawodów należą Verticale du Grand Serre w Isère, liczące 1,8 km w linii prostej, oraz Fully w Szwajcarii, gdzie dystans wynosi 1,9 km. Oczywiście trzeba być świetnym wspinaczem z optymalnym stosunkiem masy do mocy, ale przede wszystkim perfekcyjnie posługiwać się kijkami. Najlepsze wyniki w tym formacie często osiągają zawodnicy skialpinizmu.

Trail zimowy

Traile zimowe są stosunkowo rzadkie i często organizują je ośrodki narciarskie. Te rozgrywane na śniegu zawody pozwalają zachować kontakt z dyscypliną w sezonie zimowym. Zwykle są dość krótkie, od 10 do 30 km, a ich trasy prowadzą głównie po ubitym śniegu. Warunki bywają wymagające ze względu na mróz i podłoże. Potrzebna jest duża siła mięśni, odporność na zimno oraz umiejętność radzenia sobie w trudnych warunkach pogodowych.

Trail pustynny i bieg po piasku

Najbardziej znanym biegiem pustynnym jest Marathon des Sables, rozgrywany w kilku wersjach na różnych kontynentach. Inne zawody oferują podobną zmianę scenerii, prowadząc trasy przez chilijską pustynię Atakama albo chińską pustynię Gobi. Te rozgrywane na pustyni, często po piasku, zawody zapewniają zupełnie inne doświadczenie i zazwyczaj składają się z kilku etapów. Aby docenić te egzotyczne przygody, trzeba mieć żyłkę włóczykija, ponieważ często wymagają one pełnej samowystarczalności.

Podsumowanie

Trail running stał się prawdziwą galaktyką, w której krąży ogromna różnorodność formatów. Od najkrótszych i najbardziej dynamicznych zawodów po najdłuższe przygody trail pozwala każdemu znaleźć bieg odpowiadający nie tylko jego ambicjom, lecz także możliwościom fizycznym i psychicznym oraz ilości czasu, którą na co dzień może przeznaczyć na trening.