ASICS SaintéLyon, hoe de oudste ultra van Frankrijk jong blijft

Het laatste weekend van november is uitgegroeid tot een vaste afspraak voor duurlopers in de breedste zin van het woord. Beginner of gevorderde, afkomstig van de weg of uit de bergen, maar ook triatleet of aventure-raider: de hele sportwereld trekt dan naar de SaintéLyon, bijgenaamd de Grande Dame van de ultra's.

Met haar mix van asfalt, paden, kou, nacht, regen, modder en andere geneugten heeft de SaintéLyon een vleugje avontuur dat ver buiten de loopwereld aantrekt. Die aantrekkingskracht maakt haar, qua aantal deelnemers, tot "de grootste trailwedstrijd van Frankrijk".

© Peignée Verticale / D. Rosso

© Infinity Nine Media / Lilian Menetrier

© Peignée Verticale / A. Mesnage

De oorsprong? Een wandeltocht zonder tijdsmeting, bedacht door… wielrenners

De geschiedenis van deze nachtelijke voettocht in het begin van de winter, oorspronkelijk zo'n zestig kilometer lang, loopt gelijk op met die van het moderne hardlopen. Wat een weg is er afgelegd sinds de tijd dat de organisatoren van wielerclub CT Lyon zich, soms op ski's (de winters waren toen strenger), een pad baanden door sneeuw en braamstruiken, samen met een handvol dappere wandelaars, ergens boven Sainte-Catherine. Het waren dus geen lopers die deze wedstrijd bedachten, maar wielertoeristen die ook in de winter fit wilden blijven.

In 1951 creëerden de "Cyclotouristes Stéphanois" en het "Cyclotourisme Lyonnais" een winterse wandeltocht van 60 km, verspreid over twee dagen, afwisselend vertrekkend uit Saint-Etienne en Lyon, via de GR7. De eerste deelnemers moesten de 64 kilometer van deze nachtelijke tocht zien uit te lopen.

Toen waagden maar enkelen de sprong, in bergschoenen en met rugzak. De tocht werd over twee dagen afgelegd, met een overnachting in een herberg in Sainte-Catherine. Het voornaamste doel was de wielertoeristen in de wintermaanden in conditie te houden.

Rennen verboden tijdens de eerste edities

De wedstrijd groeit geleidelijk en wordt met elke editie beter georganiseerd. Door de stijgende deelname wordt de tocht in één nacht getimed en groeit hij uit tot een wedstrijd voor wandelaars (rennen betekende diskwalificatie) over 63,2 km. Niemand kan zich dan voorstellen dat je de twee grote regionale metropolen lopend en zonder onderbreking kunt verbinden. In een paar jaar tijd zakken de tijden van 9 uur naar 7u30, een symbolisch getal: zo lang deden de postkoetsen er in de vorige eeuw over om van Lyon naar Saint-Etienne te rijden.

Van wandelen naar lopen

De soms extreme omstandigheden en de duisternis maken er een zware wedstrijd van. Eind jaren zeventig luiden de opkomst van het hardlopen buiten de atletiekbaan en van wedstrijden in vrije stijl de doodsklok over het wandelen, grotendeels dankzij schoenen die de schokken beter opvangen en de verspreiding van moderne trainingsmethodes.

In 1977 mogen de deelnemers rennen. De SaintéLyon bereikt een eerste deelnemersrecord met meer dan 4000 deelnemers (wandelaars en lopers). Maar het is ook de editie met het hoogste aantal uitvallers: slechts 40% van de deelnemers haalt de finish.

© Peignée Verticale / D. Rosso

© Peignée Verticale / A. Mesnage

© Peignée Verticale / M. Daviet

Als de hype en de illusies voorbij zijn, staat de SaintéLyon een tijdlang te boek als een bijzonder zware wedstrijd. Het aantal deelnemers keldert en ze wordt een zaak voor specialisten. Michel Delore is er een van. Sporter, journalist en schrijver: tussen 1970 en 1980 wint hij de wedstrijd acht keer, eerst wandelend en later lopend, en zet hij de eerste looptijd op de afstand neer, 5u20. Lopers als Gérard Petit (4u44) en Maurice Mondon (4u31) pulveriseren die richttijd om beurten. Gérard Petit is overigens nog altijd recordhouder in de richting Lyon-Saint-Etienne, met 4u47.

© Extra Sport

© Extra Sport

De jaren 1990-2000: een kantelpunt in de populariteit van de wedstrijd

De editie van 1990 blijft in het geheugen gegrift en symboliseert een overgang. Om middernacht begint het te sneeuwen bij de start in Lyon, en op de Col de la Gachet ligt al snel 70 cm. Onder die omstandigheden zijn hulpverlening en bevoorrading niet meer te garanderen. De organisatoren besluiten de wedstrijd in Sainte-Catherine stil te leggen, maar 80 deelnemers lopen toch door en komen als helden aan in Saint-Etienne.

In 1991 voeren de organisatoren de estafetteformules in. Die worden razend populair en laten iedereen, op kortere stukken dan de solo-afstand, kennismaken met de eigenheden en moeilijkheden van de wedstrijd.

© Infinity Nine Media/ Sébastien Clavel

De wedstrijd moderniseert en wordt voortaan steevast tussen Saint-Etienne en Lyon gelopen, met start om middernacht en een tijdslimiet van 15 uur. Het publiek blijft de race jaar na jaar omarmen, mee met de explosieve groei van het hardlopen en de trailsport. Als begin jaren 2000 evenementenbureau Extra Sport bij de organisatie betrokken raakt, staat de SaintéLyon definitief in de nationale schijnwerpers.

Steeds meer formats, zodat iedereen een stukje avontuur kan beleven

In 2009 wordt voor het eerst de grens van 10.000 lopers gepasseerd. De afstand groeit, passeert de 60 km, dan de 70 km, en tikt inmiddels de 80 km aan, met 2400 hm.

In 2010 en 2013 komen er twee toegankelijkere formats bij: de SaintExpress (45 km en 1100 hm) en de SainteSprint (25 km).

In 2016 doet de Saintétic haar intrede als instapwedstrijd, met 12 km en 275 hm.

In 2019 gaat de SaintéLyon juist een stap verder in het ultraformat, met de LyonSaintéLyon: een heen-en-terugtocht van 160 km, waarvan alleen het terugdeel tussen Saint-Etienne en Lyon wordt getimed.

In 2026 ziet de SaintéVia het levenslicht, met start in Mornant, over 36 km en 670 hm, in het spoor van het Romeinse aquaduct van de Gier en zijn 2000 jaar geschiedenis.

Namen uit de wereld van de weg en de trail

Met haar gemengde profiel van asfalt en trail trekt de SaintéLyon alle soorten lopers aan: wie het asfalt wil verlaten om zijn voeten vuil te maken op de paden en een "avontuur" wil proeven, en omgekeerd de bergtrailers die de "wegrenners" willen uitdagen en hun snelheid willen aanscherpen op een vlot parcours.

Op dit vrij vlakke profiel hebben de "wegspecialisten" ongetwijfeld een streepje voor op de "bergjongens", maar bij zware omstandigheden met wind, mist, kou, sneeuw, modder of ijzel redden die laatsten zich soms beter.

Ik heb veel trailers hier zien aankomen die dachten dat het een eitje zou worden, en die de SaintéLyon uiteindelijk loodzwaar vonden. Je zit op dit parcours namelijk constant in de wedstrijd, en er wordt bijna overal gelopen.

De "pioniers" Michel Delore (acht zeges) en Gérard Petit komen uit het wegloopmilieu, net als Jérôme Trottet, vijfvoudig winnaar en dominant eind jaren negentig en begin 2000, marathonloper Philippe Rémond, winnaar in 2006, en ook Brigitte Bec en Denis Morel, die uit de wereld van de 24-uursloop en de 100 km komen.

De "echte" trailers laten zich niet de kaas van het brood eten, zoals blijkt uit de vier zeges van oud-skiester Maud Gobert, wereldkampioene trail in 2011, de tweede plaats van Corinne Favre in 2006 en van Karine Herry in 2007, of recenter de zeges van Caroline Chaverot in 2017 en Camille Bruyas in 2019.

© Lilian Menetrier/ Infinity Nine Media

Toch moet je snel én lang kunnen lopen om de SaintéLyon te winnen. Eigenschappen die ook Emmanuel Gault, Patrick Bringer, Cédric Fleureton, Benoît Cori, Nicolas Martin, Emmanuel Meyssat, Thomas Cardin en Sylvain Cachard bezitten, winnaars van de moderne edities. Met slechts drie buitenlandse winnaars (de Zwitserse Tsilla Rosell in 2001, de Russische Aigul Mingazova in 2018 en de Spanjaard Andreu Simon Aymerich in 2022) blijft de wedstrijd vooral een Frans onderonsje.

Elk jaar een vernieuwd parcours

Een bijzonderheid van de SaintéLyon is dat de uitzetters het parcours elk jaar vernieuwen, om eentonigheid te vermijden en zowel deelnemers als vaste gasten te verrassen. Want hoewel de SaintéLyon de oudste is, wil ze haar souplesse tonen en aan zoveel mogelijk lopers bewijzen dat ze ondanks haar leeftijd geen rimpel krijgt.