De verschillende trailrunningformats

Zeggen dat je aan trailrunning doet, is een beetje hetzelfde als zeggen dat je hardloopt. Oké, je trekt regelmatig je loopschoenen aan, maar over welke afstand hebben we het? Sinds de opkomst in Frankrijk aan het begin van de jaren 2000 is de wereld van het trailrunning sterk veranderd. Inmiddels bestaat die uit een veelheid aan formats... en voor buitenstaanders valt er behoorlijk wat uit te zoeken. Wij leggen (bijna) alles uit over de verschillende wedstrijdtypes.

Berglopen

Puristen zullen misschien steigeren bij het idee dat we berglopen onder de noemer trailrunning plaatsen. Berglopen is namelijk veel ouder dan trailrunning. Bergbewoners liepen al tientallen jaren geleden over paden op hoogte, vooral in Zwitserland, en daagden elkaar uit met kreten als: « wie het eerst boven is, heeft gewonnen! »

Deze zeer atletische discipline valt onder nationale en internationale atletiekfederaties en is aan strikte regels gebonden. Zo zijn stokken volledig verboden. De Fédération française d'athlétisme (FFA) stelt dat « bergloopwedstrijden deel uitmaken van de "courses de pleine nature". Het gaat om wedstrijden in bergachtig terrein, met minimaal 500 meter hoogteverschil en een minimaal verschil van 300 meter tussen het laagste en hoogste punt. Organisatoren wordt aangeraden de afstand te beperken tot een wedstrijdduur van 1 uur tot 1 uur en 15 minuten voor de eersten, in lijn met het "atletische" format van deze discipline die wereldwijd wordt beoefend. Ook moeten gevaarlijke passages en instabiele ondergrond worden vermeden. »

De korte trail

Het bijvoeglijk naamwoord « kort » is relatief, zeker de laatste jaren. Oorspronkelijk verwees de term korte trail volgens de FFA naar wedstrijden tussen 21 en 41 km met meer dan 1000 hoogtemeters. De trend gaat al enige tijd duidelijk richting langere afstanden, zoals de korte trail tijdens de wereldkampioenschappen van 2025 liet zien, met maar liefst 44,5 km en 3660 hoogtemeters. Toch is de korte trail geen « kinderwedstrijd » binnen een evenement, integendeel. Het is een veeleisend format waarin alle kwaliteiten van een goede bergloper én een goede hardloper samenkomen, met een inspanning die in enkele uren wordt samengebald (van 2 tot 5 à 6 uur).

De lange trail

In de beginjaren van de discipline bestempelde de FFA trails tussen 42 en 80 km als lange trails. Die benaming omvat dus een brede waaier aan wedstrijden die niet bepaald dezelfde kwaliteiten of dezelfde training vereisen. Tussen een maratrail, een marathon in de natuur, en een wedstrijd over 80 km gaapt een enorme kloof. Mentale kracht, fysieke weerbaarheid, het plannen van voeding en hydratatie en voldoende tijd om te trainen zijn allemaal essentiële onderdelen van de voorbereiding op een lange trail.

De ultratrail

De naam alleen al spreekt tot de verbeelding. Je denkt meteen aan de meest legendarische wedstrijd van het circuit, de UTMB®, en ziet jezelf al als held over de trails trekken... Al jaren is er sprake van een kilometerinflatie in de trailwereld: er moet steeds langer worden gelopen, in steeds zwaardere wedstrijden. 80, 100, 150 of zelfs 250 km en 5000, 8000, 10.000 of zelfs 15.000 hoogtemeters: voor ultralopers kan het blijkbaar niet moeilijk genoeg. De ultra is tegelijk een hype, een structurele trend en een specifieke mentaliteit.

Dit type wedstrijd vraagt om een uiterst zorgvuldige voorbereiding die je niet licht mag opvatten: een zeer groot trainingsvolume en een ijzersterke mentale weerbaarheid (een wedstrijd wordt vaak verloren zodra het hoofd het begeeft), een goed ingesleten voedings- en hydratatiestrategie en het fysieke vermogen om inspanningen van zeer lange duur te verwerken (vaak meer dan 20 uur, inclusief slapeloze nachten...).

De stadstrail of urban trail

Dit is trailrunning in de stad, soms verguisd door puristen die vinden dat trailrunning uitsluitend in de natuur thuishoort. Deze wedstrijden voeren door groene parken, laten deelnemers op verrassende plekken door historische wijken lopen en bevatten technische passages met trappen, terwijl ze ook het erfgoed van een stad tonen. De parcoursen zijn vaak kort en snel, waardoor je wendbaarheid, snelheid en het vermogen om telkens weer te versnellen moet ontwikkelen.

Binnen deze grote familie van urban trails valt ook Ecotrail®, een label voor een circuit van wedstrijden in Europa. Het concept draait om stedelijke parcoursen die zo veel mogelijk onverharde paden volgen, zodat deelnemers op natuurlijke ondergrond kunnen lopen. De afstanden lopen sterk uiteen, van een tiental kilometer tot 80 km.

Skyrunning

Skyrunning wordt beheerd door de International Skyrunning Federation (ISF), die in 2008 werd opgericht en gevestigd is in Italië, de bakermat van de discipline. De sport werd in 1992 officieel bedacht door Mario Giacometti, met een eenvoudige lijfspreuk: « less cloud, more sky ». De ISF definieert skyrunning als « een bergwedstrijd die tot een hoogte van 2000 meter gaat of die hoogte overschrijdt, met een gemiddelde helling van 6% over de totale afstand en waarbij minstens 5% van de totale afstand een stijgingspercentage van 30% of meer heeft ». Deze formats zijn uitgesproken bergachtig, luchtig en uitdagend, met een hoge technische moeilijkheidsgraad. De verhouding tussen afstand en hoogtemeters ligt doorgaans erg hoog.

De discipline kent een internationaal circuit en nationale circuits. Binnen het skyrunning onderscheidt de ISF verschillende formats, waaronder: Sky (20-49 km en minimaal 1200 hoogtemeters), SkyUltra (50-99 km en minimaal 3000 hoogtemeters), Vertical (een klim van minimaal 1000 hoogtemeters over maximaal 5 km hemelsbreed), SkySpeed (minimaal 100 hoogtemeters en een hellingspercentage van minstens 33%). De SkyMarathon staat voor wedstrijden van minimaal 30 km en 2000 hoogtemeters, waarbij de winnaar minder dan 5 uur nodig heeft. De SkyRace is de algemene benaming voor skyrunningwedstrijden van minstens 20 km en 1200 hoogtemeters.

De verticale kilometer

Ook hier verlaten we het strikte kader van trailrunning enigszins, want de verticale kilometer, voor ingewijden de « VK », is niet echt een trail. Het concept is eenvoudig: je trekt een rechte lijn de helling op tot je 1000 hoogtemeters hebt overbrugd. Stokken zijn toegestaan en meestal is de helling zo steil dat er nauwelijks of helemaal niet wordt gelopen. De steilste en snelste wedstrijden zijn de Verticale du Grand Serre (Isère), met 1,8 km afstand, en Fully (Zwitserland), met 1,9 km. Uiteraard moet je een uitstekende klimmer zijn met een optimale gewicht-vermogenverhouding, maar vooral ook een meesterlijk gebruik van je stokken beheersen. Skimo-atleten zijn op dit format vaak de beste performers.

De wintertrail

Wintertrails zijn relatief zeldzaam en worden vaak georganiseerd door skigebieden. Deze wedstrijden op sneeuw zorgen ervoor dat je ook in de winter voeling houdt met de discipline. De parcoursen zijn doorgaans vrij kort (10 tot 30 km) en lopen grotendeels over geprepareerde paden. De omstandigheden zijn behoorlijk zwaar door de kou en het terrein. Je hebt veel spierkracht nodig, weerstand tegen de kou en het vermogen om met lastige weersomstandigheden om te gaan.

Zand- en woestijntrails

De bekendste zandtrail is de Marathon des Sables, die in meerdere versies op verschillende continenten wordt georganiseerd. Andere wedstrijden bieden een vergelijkbare exotische ervaring, met parcoursen in de Atacama in Chili of de Gobiwoestijn in China. Deze wedstrijden vinden plaats in de woestijn, vaak op zand, en bieden een totaal andere ervaring. Meestal bestaan ze uit meerdere etappes. Je moet beslist een avonturiersmentaliteit hebben om van deze exotische uitdagingen te genieten, want vaak leg je het parcours volledig zelfvoorzienend af.

Tot slot

Trailrunning is uitgegroeid tot een heel universum met een enorme diversiteit aan formats. Van de kortste en snelste wedstrijden tot de langste avonturen: iedereen kan een wedstrijd vinden die niet alleen bij zijn of haar ambities past, maar ook bij de fysieke en mentale mogelijkheden en de tijd die er dagelijks beschikbaar is om te trainen.